Netcongestie oplossen begint bij het stellen van de juiste vraag. Zelden staat het op zichzelf, maar het hangt samen met verduurzaming, energiebesparing en toekomstvisie. “Kijk met een integrale blik en voorkom lapmiddelen. Leg geen verband aan, maar kijk vooruit: wat betekenen elektrificatie, laadpalen en uitbreiding van productiecapaciteit voor jouw organisatie?”
Nederland staat voor een van de grootste energiesysteem-inrichtingen ooit: de komende decennia worden tientallen miljarden euro’s per jaar gepompt in ons elektriciteitsnet. De geplande verzwaring kan meer dan 250 miljard euro kosten, de komende twintig jaar. Door woningbouw, uitbreiding van productiecapaciteit van bedrijven en elektrificatie laait de druk op het net verder op. Als je dan met je bedrijf wilt groeien en wilt uitbreiden, dan kan het lijken alsof je vastzit door capaciteitsbeperkingen. Maar: afwachten is nergens voor nodig. Dat blijkt wel als we met Gijs van Heijster, consultant bij SPIE Nederland praten over de oplossingen die Supertape, een fabrikant van onder andere zelfklevende tapes in Etten-Leur, toepast. Als consultant is Gijs niet alleen bezig met energievraagstukken, maar ook met circulariteit, het optimaliseren van bestaande installaties en investeringsplannen. Maar, “er is altijd wel een haakje met duurzaamheid,” geeft hij aan. “Ik luister goed naar de richting die de klant op wil. Zoals het voldoen aan huidige en toekomstige wet- en regelgeving, meer comfort creëren in de werkomgeving of een meerjarenplan als het gaat om onderhoud en verduurzaming naar de toekomst.” Vaak noemen klanten netcongestieproblematiek in één adem met hun duurzaamheidsplannen. “We komen het nu bij vrijwel alle bedrijven die wij spreken tegen,” gaat Gijs verder. Die realiteit ziet Rogier Paanakker, aanjager van het netcongestieteam bij SPIE en business unit manager, ook. “We zaten al jaren diep in de wereld van energiemonitoring. We analyseerden energiestromen, machineprofielen en zagen afwijkingen in verbruiksdata bij klanten. Tegelijkertijd zagen we de markt veranderen: elektrificatie nam toe, bedrijven wilden uitbreiden, laadpleinen groeiden. We voelden dat er méér speelde.”
Netcongestie kan voor bedrijven al een struikelblok zijn als ze zonnepanelen plaatsen of overstappen naar laden van elektrische voertuigen. “Maar de meeste bedrijven deden uitvragen voor uitbreiding van het productieproces en kregen te horen dat er beperkingen zijn van de netbeheerder”, voegt Gijs toe. Rogier laat weten dat binnen SPIE signalen vanuit verschillende hoeken kwamen: “Vanuit PULSE Core en de gebouwde omgeving, vanuit midden- en hoogspanningsafdeling en de industrietak, waar specialisten dagelijks energieprofielen van productielijnen analyseren. “Iedere divisie zag dezelfde beweging. Toen hebben we gezegd: dit is geen los vraagstuk meer, dit vraagt om een geïntegreerde propositie.”
Samenhang van oplossingen
Bij Supertape werd al vroeg duidelijk dat netcongestie niet met één simpele maatregel op te lossen was. “Om die reden,” geeft Fons Uytdehaag van Supertape aan, “werd besloten om te investeren in inzicht. We wilden precies weten waar onze grootverbruikers zaten qua elektriciteitsverbruik,” vertelt hij. “Daarom plaatsten we zo’n tachtig tussenmeters op onze productiemachines. Ons pand dateert uit 1962, met diverse uitbreidingen in de loop der jaren. In 2018 kochten we een stuk grond aan de achterzijde van onze locatie erbij en bouwden daar een nieuwe fabriek inclusief kantoor. Hier zijn wij medio maart 2019 ingetrokken en hebben toen een groot gedeelte van de machines mee verhuisd.”
Het plan was oorspronkelijk om aansluitend de voorzijde, ‘het oude gedeelte’, van het gebouw te slopen en opnieuw op te bouwen. Een nieuwe productieafdeling die hierin bij kwam, zou meer energie gebruiken. “Op dat moment schreven we ons in op de wachtlijst voor extra capaciteit,” gaat Fons verder. “Toen werden we geconfronteerd met netcongestie, die volgens de planning van de netbeheerder tot half 2028 duurt, zonder enige garantie.”
Inzicht en zichtbaarheid
Er was al veel energie-informatie beschikbaar, maar de samenhang ontbrak. “Om te begrijpen waar knelpunten zaten, startte Supertape met een analyse van hun energieverbruik,” laat Gijs weten. “Door data te verbinden met ons PULSE Core platform, werd zichtbaar waar de grootste belastingen zaten: kortstondige pieken die goed te sturen zijn, en langdurige pieken die veel lastiger te verplaatsen zijn. Al snel bleek dat alleen slim schakelen niet voldoende zou zijn, zeker niet met de komst van nieuwe productiemachines. Dat vroeg om aanvullende keuzes en concessies.”
Om voorbereid te zijn, begon Supertape al vroeg met energie-efficiencymaatregelen. “We keken naar motoren met grotere vermogens en hoe we energiezuinigere varianten konden implementeren,” aldus Fons. “Daarnaast viel een deel van ons verbruik moeilijk te verklaren. Door te bemeteren ontdekten we blind verbruik. Bijvoorbeeld over machines die, zelfs stilstaand, toch nog een redelijk aantal kW energie verbruikten.” Deze inzichten leidden niet alleen tot bewustwording, maar ook tot een andere aanpak bij het inkopen van nieuwe productielijnen. “We letten nu bijvoorbeeld veel scherper op het type motoren en hoe deze aangestuurd worden. De samenwerking met SPIE is belangrijk, want hun vragen, aanpak en begeleiding helpen ons om op een andere manier over energie en strategische planning na te denken.”
Aan de voorkant instappen
Passende oplossingen en toepassen was niet mogelijk zonder dat SPIE en Supertape vroegtijdig met elkaar om tafel gingen. Om scenario’s te bespreken en tot een optimum te komen. Rogier: “Als een klant al in de knel zit, ben je vaak te laat. Wij wilden aan de voorkant instappen. Wat is je visie? Waar wil je over vijf of tien jaar staan? Krijg je straks méér machines, méér laadpunten, méér elektrificatie? Dan moet je niet alleen naar het huidige profiel kijken, maar ook naar de toekomst.”
Bij Supertape was dat precies het geval. De productie zou uitbreiden en nieuwe machines stonden op de planning. “We hebben eerst het huidige energieprofiel in kaart gebracht en daar toekomstscenario’s overheen gelegd. Met een digital twin konden we simuleren wat er gebeurt als die extra belasting erbij komt. Dan zie je zwart op wit waar het vastloopt.” Die manier van werken helpt niet alleen bij technische keuzes, maar ook richting energieleverancier, netbeheerder, subsidieaanvragen en zelfs verzekeraars. “Je kunt onderbouwen waarom je bepaalde investeringen doet. Dat maakt het gesprek veel sterker.”
Tijdens het traject waren er fysieke sessies en online overleggen waarin keuzes stap voor stap werden toegelicht. “We nemen de klant mee in elke afweging”, geeft Rogier aan. “Waarom kiezen we hiervoor? Wat betekent dit voor je bedrijfsvoering? Wat gebeurt er als levering van componenten vertraging oploopt? In het geval van Supertape moesten we zelfs tijdelijk een tussenoplossing bouwen.”
Kracht van combinatie
Netcongestie los je niet op met één maatregel. Het gaat om de optelsom. De combinatie van opwek, opslag en slim verbruik verminderen. Daarnaast is het geen statisch, maar een dynamisch proces, waardoor ook na installatie continue bijsturing van belang is. Bovenal draait het allereerst om inzicht, laat Gijs weten: “Op meerdere vlakken. Niet alleen het daadwerkelijke verbruik in kaart brengen, maar ook de beschikbare aansluiting en gecontracteerde vermogen en piekbelastingen, maar ook over de ambitie en visie van het bedrijf. “Waar wil je als organisatie naartoe,” licht Gijs toe. “De strategie is belangrijk, want als dat duidelijk is, wordt het eenvoudiger om een pad uit te stippelen. Naar een onderbouwd energieadvies, ondersteund met een digital twin. Met behulp van technologie van onder meer Tibo Energy worden energieprofielen geanalyseerd en weten we waar pieken ontstaan en waar de ruimte is om te sturen, bijvoorbeeld door installaties niet gelijktijdig te laten starten.”
Slimme afspraken
Samen met SPIE keek Supertape waar flexibiliteit wél mogelijk was. Zo bleek het tijdelijk uitschakelen van bevochtiging bij piekbelasting een optie, al is dat niet ideaal. Een laagdrempeligere maatregel was het verlagen van de laadsnelheid van elektrische voertuigen. Uiteindelijk werd gekozen voor een batterijoplossing die groter is dan aanvankelijk bedacht. “Maar dat is wel een robuustere en toekomstbestendigere oplossing”, geeft Gijs aan.
Daarnaast sloot het bedrijf een capaciteitsbeperkende overeenkomst met de netbeheerder in het congestiegebied rond Etten-Leur. Dat was niet alleen noodzakelijk voor subsidie, maar droeg ook bij aan het ontlasten van het net in de omgeving.” Slimme afspraken maakten het mogelijk om ’s nachts extra vermogen (blokstroom) af te nemen, precies op het moment dat de capaciteitsbeperking inging, waardoor per saldo meer energie per dag beschikbaar is.
Netcongestie beheersbaar maken
Batterijen vlakken pieken af, energie opgeslagen voor later gebruik. En dankzij slim energiemanagement worden laadpalen of installaties tijdelijk ‘geknepen’. Alle energiestromen, van gebouw tot laadsysteem, worden als één geheel gemanaged. Zo blijft het totale verbruik onder het gecontracteerde vermogen. “Daarmee wordt netcongestie beheersbaar,” gaat Gijs verder. “En kan een verduurzaming of een uitbreiding van de productiecapaciteit voor een bedrijf weer terug op de jaarplanning. Netcongestie is dus geen individueel probleem, maar meer een samenspel van maatregelen. Denk je daar vroeg genoeg over na en neem je dit mee in je strategie, dan creëer je niet alleen ruimte op het net, maar bouw je ook aan flexibelere en duurzamere energiesystemen.”
Tot slot: wat zijn de belangrijkste lessons learned? Gijs: “Zorg vooraf voor een digital twin, zodat je vanuit een simulatie ziet wat er gebeurt. Kijk naar toekomstscenario’s en zorg voor beheer op afstand. Kijk daarnaast naar subsidies en stem ook goed af met de netbeheerder, zodat je niet voor verrassingen komt te staan.” En Rogier sluit aan: “Netcongestie is geen losstaand technisch issue,” besluit Rogier. “Het raakt strategie, groeiambities en investeringsplanning. Als je vroeg genoeg aan tafel zit, kun je het beheersbaar maken. Wie wacht op netverzwaring, wacht op anderen. Wie inzet op inzicht, scenario’s en slimme afspraken, neemt regie. En juist die regie maakt groei mogelijk.”
